Brezhoneg

langue bretonne

Mont war wellaat gant ar brezhoneg tro-dro dit

« Tro-dro dit » eo titl ar programm lañset gant Departamant Penn ar Bed. Lakaat ar gomzerien nevez da varekaat e brezhoneg en ur ober anaoudegezh gant reoù a-vihanik pe gouest da gaozeal mat, setu pal bras ar programm-se.

Bihan-bihan eo deuet an niver a dud a sav o bugale e brezhoneg, abaoe ar bloavezhioù 1950. Desket e vez brezhoneg er skol peotramant er stajoù hir hiziv an deiz. Barrekaat e brezhoneg, er mor gallek tro-dro deomp, a vez diaes evit an deskarded. Mont e darempred gant ar re a oar mat brezhoneg, bout komprenet gante a vez ken diaes all. Evit sikour anezhe eo bet lakaet e plas ar programm « Tro-dro dit » gant Departamant Penn ar Bed, er bloavezh 2018. Abalamour e kaver c'hoazh, tro-dro d'an unan, tud gouest ha kontant da gaozeal brezhoneg, memes gant nevez-vrezhonegerien. Betek 1 500 euro a vez roet d'ar c'hevredigezhioù bro (Emglevioù pe Tier bro) evit prientiñ abadennoù a vod an dud, deskarded ha brezhonegerien varrek, evit e rafent anaoudegezh asambles. Ha nerzh a zo gant ar c'hevredigezhioù-se, zoken ma ne voe ket aes o labour er mizioù tremenet. Padrig Feroc, kenurzhier ar gevredigezh nevez Raok, a gont deomp peseurt mod e vez kaset en-dro baleadennoù hir gante, dre greiz ar vro. An holl dud a c'hall dont evel-just, pe vijent en o bleud gant ar brezhoneg pe divrezhonek penn kil ha troad. E Speied 'oa bet foetet bro gant ar bourmenerien ar wech ziwezhañ, gant an istorour Ifig Remon evit o bleniañ ha kontañ istor e vroig dezhe. Kaozeadennoù e brezhoneg a vez bep an amzer ivez, e Karaez, e-lec'h ma teu unan bennak da gontañ kaoz diwar un tem. Ur staj fardañ krampouezh zo war ar billig ivez, e Landelo, hag ur staj « Hentoù Treuz », evit gwriziennañ e zoare da gaozeal brezhoneg, a vo er Poc'her araok pell.

E Ti ar Vro Landerne ivez e klasker tennañ gounit eus ar programm-se, e-giz e tispleg deomp Eric Le Lann, goprad ar gevredigezh. Kalzig a enrolladennoù zo bet graet gante ha bannet war o lerc'hienn internet dija, evit an nevez-vrezhonegerien. Met ar bloaz-mañ e faot d'an izili bodañ an dud adarre, evit un diskouezadeg fotoioù gant Stéphane Ac'h da skouer, er Forest-Landerne, peotramant en ur vizitañ ar vreserezh nevez Sklent, er memes kêriadenn. Raktresoù all zo war ar stern gante, en o zouesk ur c'henlabour gant ar greizenn Stumdi, evit sachañ muioc'h a dud er gevredigezh, pe ur c'henlabour startoc'h gant Arvorig FM. Krouiñ liammoù etre an dud ha reiñ c'hoant dezhe mont pelloc'h gant an deskiñ brezhoneg 'vo defi bras ar c'hevredigezhioù e Penn ar Bed.

Mots clés

Tro-dro dit, « autour de toi » est un programme lancé par le Département du Finistère pour la langue bretonne depuis 2018. Il s'agit de créer du lien entre les générations, et particulièrement entre les bretonnants de naissance et les nouveaux locuteurs, afin que ces derniers puissent se perfectionner. Le Département finance jusqu'à 1 500 euros les différentes associations de pays pour qu'elles organisent ce type de rencontres. Les association Raok et Ti ar Vro Landerne prennent une part active à ce programme.

vocabulaire

la biodiversité en Finistère

La « Biodiversité » (ar bioliesseurter) est un terme assez récent (nevez awalc'h) mais vieux de 3,5 milliards d'années… (ken kozh ha 3,5 miliard a vloavezhioù)  ! Tout ce qui est vivant (pep boud bev) sur la planète fait partie de la biodiversité. Les plantes (ar plant) comme les animaux (al loened), sur terre (war an douar) ou dans les eaux (en dour, er mor). La biodiversité est en danger (en arvar) au XXIe siècle, à cause du réchauffement climatique (tommadur an hin) et des activités humaines (oberezhioù Mabden). L'avenir de notre espèce (amzer a zeu hon spesad) est directement menacé. Nous devons et nous pouvons la protéger (dleout ha gallout a reomp e wareziñ). En Finistère, à grande échelle (dre vras), le Parc naturel régional d'Armorique (Park an Arvorig) et le Parc naturel marin d'Iroise (Park natur mor an Hirwazh) veillent à la protection du vivant. Mais plus près de nous (tostoc'h ouzhimp), nous pouvons aussi agir (ober). Commençons par réduire les produits chimiques (ar produioù kimiek) de l'intérieur de nos maisons (e diabarzh hon tier) et de nos jardins (en hon liorzhoù). Notre eau sera plus pure (hon dour a vo puroc'h). Relevons nos talus (savomp kleuzioù), plantons des haies (plantomp girzhier) pour les oiseaux et les animaux (evit al loened hag al laboused). Laissons tout ou partie de notre herbe haute (na douzomp ket ar geot) et ne touchons pas à notre mare (ar poull). Les 100 millions d'insectes (an amprevaned) nous remercieront  !